Độc đáo cung Nam Phương hoàng hậu ở Đà Lạt

Cung Nam Phương hoàng hậu (vợ vua Bảo Đại) nằm trên một ngọn đồi cao giữa rừng thông thoáng đãng ven đường Hùng Vương, hướng nhìn ra tứ bề. Nay thuộc khuôn viên Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng, công trình kiến trúc thanh nhã này vừa được Bảo tàng Lâm Đồng đưa vào làm điểm tham quan cho du khách khi đến với thành phố du lịch Đà Lạt 2014.

Vừa đưa chúng tôi đi tham quan qua các phòng trưng bày, Phó GĐ Bảo tàng Lâm Đồng, bà Đoàn Bích Ngọ, vừa giới thiệu: “Cung Nam Phương hoàng hậu là một dinh thự cổ, được xây dựng theo kiến trúc Pháp những năm 30 của thế kỷ trước. Đây là dinh thự do ông Nguyễn Hữu Hào – đại điền chủ giàu có của xứ Gò Công (nay là Tiền Giang) xây để tặng cho con gái của mình là Nguyễn Thị Lan, tức Nam Phương hoàng hậu – hoàng hậu cuối cùng của Việt Nam. Bởi thế, dinh thự này có đến hai tên: Dinh Nguyễn Hữu Hào và cung Nam Phương hoàng hậu. Đây là một tòa nhà không lớn nhưng lại nằm ở một vị thế khá đắc địa và được xây dựng theo phong cách kiến trúc cổ điển Pháp có cách tân nên được sự quan tâm đặc biệt của các nhà nghiên cứu về kiến trúc”.

Cũng vì lẽ đó mà Đà Lạt cùng với Nha Trang và một số địa danh nổi tiếng khác trong nước luôn là điểm đến của khách Tây.

Thú thật, nhiều lần đi ngang qua và cũng rất nhiều lần đi vào bên trong công trình kiến trúc này nhưng mãi đến khi nghe bà Đoàn Bích Ngọ nói đến công trình dinh thự Nguyễn Hữu Hào “được xây dựng theo phong cách kiến trúc cổ điển Pháp có cách tân”, chúng tôi mới thực sự lưu tâm đến “hình dáng” của ngôi nhà này. Tuy gọi là “cung” nhưng cung Nam Phương hoàng hậu ở Đà Lạt không quá rộng rãi và cầu kỳ. Nó chỉ khoảng 500m2 diện tích sử dụng, gồm một tầng hầm, một tầng trệt và một tầng lầu. Tuy nhiên, theo suy nghĩ thiển cận của chúng tôi, điều quan trọng hơn đó là phong cách kiến trúc của công trình do nhà đại điền chủ (sau này là quận công) Nguyễn Hữu Hào xây tặng cho con gái của mình là một hoàng hậu theo đạo Công giáo làm dâu một dòng tộc theo Phật giáo truyền thống là hoàng tộc Nguyễn (vua Bảo Đại). Có lẽ đại điền chủ Nguyễn Hữu Hào phải mất nhiều đêm suy nghĩ để chọn phong cách kiến trúc Art Deco để xây dinh thự tặng cho con gái mình ở xứ hoàng triều cương thổ Đà Lạt – Tây Nguyên.

Cung Nam Phương hoàng hậu

Cung Nam Phương hoàng hậu

Bà Đoàn Bích Ngọ nói tiếp: “Nếu không kể tầng hầm chìm trong lòng đất thì dinh thự Nguyễn Hữu Hào gồm hai tầng lầu tuy nhỏ nhưng được xây dựng khá kiên cố và khá đẹp với kiến trúc thể khối, có các cửa mở ra bốn hướng. Điều đáng quan tâm, tuy đây là công trình kiến trúc hình khối nhưng bên trong được thiết kế khá thoáng về mặt không gian, và nội thất tuân thủ kiểu “cửa vòm, ô kính màu” nên cả công trình này vẫn toát lên sự sang trọng và không quá thực dụng”. Bằng mắt thường, chúng tôi dễ dàng nhận ra tổng thể của công trình kiến trúc cung Nam Phương hoàng hậu là một hình khối theo kiểu vừa kinh điển và vừa hiện đại trong bố cục không gian của phong cách kiến trúc lúc bấy giờ – phong cách tân cổ điển có hình khối làm chủ đạo nhưng đồng thời đã được mềm hóa bằng các họa tiết trang trí vừa mang phong cách kiến trúc cổ điển châu Âu vừa mang dáng dấp kiến trúc của phương Đông. Theo suy nghĩ chủ quan, chúng tôi cho rằng Art Deco là sự lựa chọn về phong cách kiến trúc trong xây dựng công trình cung Nam Phương hoàng hậu để tặng riêng cho con gái mình là sự lựa chọn đúng của đại điền chủ Nguyễn Hữu Hào lúc bấy giờ (những năm đầu 30).

“Những người làm bảo tàng chúng tôi không quá cầu toàn trong việc phục dựng nguyên trạng đời sống sinh hoạt của chủ nhân cung Nam Phương hoàng hậu nhưng với những gì đã làm được và sẽ được bổ sung từ các chuyên gia như nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân, dinh Nguyễn Hữu Hào – cung Nam Phương hoàng hậu – ở Đà Lạt sẽ là một “điểm nhấn” của một giai đoạn lịch sử Việt Nam được nhiều người quan tâm” – ông Phạm Hữu Thọ, Giám đốc Bảo tàng Lâm Đồng, đặt kỳ vọng.